ستاره هاي روشن و ستاره هاي نزديك به زمين

درخشش, روشنایی مطلق یک ستاره یا یک کهکشان است.

درخشش ظاهری و مطلق

بزرگي ستاره بر اساس يك سيستم شماره اي كه به وسيله ستاره شناس يوناني هيپارچوس در حدود 125 قبل از ميلاد ابداع شد تعيين مي شود. هيپارچوس گروهي از ستارگان را بر اساس ميزان روشنيشان آن طور كه از زمين به نظر مي رسند، شماره گذاري كرد. روشن ترين ستاره ها را ستارگان بزرگ اول، روشن ترين ستارگان بعدي را دومين ستارگان بزرگ و الي آخر تا ششمين ستارگان بزرگ كه ضعيف ترين ستارگان قابل مشاهده هستند، نامگذاري كرد.

ستاره شناسان جديد روشني يك ستاره را كه از زمين مشاهده مي شود به بزرگي ظاهري اش نسبت مي دهند. اما آنها سيستم هيپارچوس را هم براي توصيف روشني واقعي ستارگان به کار می برند. ستاره شناسان "سيستم شماره هاي درخشش" هیپارچوس را برای ستارگان روشن تر از درخشش اول و تاريك تر از درخشش ششم هم گسترش داده اند. ستاره اي كه روشن تر از درخشش اول است درخشش كمتر از يك دارد. براي مثال درخشش ريگال 12/0 است. ستارگاني كه خيلي روشنند درخشش كمتر از صفر دارند و نحوه توصيفشان دادن شماره هاي منفي ست. روشن ترين ستاره ها در آسمان شب سيريوس است. با روشني ظاهري 46/1- . ريگال درخشش مطلق 1/8- دارد. مطابق فهم ستاره شناسان كنوني از ستارگان، هيچ ستاره اي نمي تواند درخشش مطلق بيشتر از 8- داشته باشد. در طرف ديگر مقياس، تاريك ترين ستاره ها, با تلسكوپ درخشش ظاهري بالاي 28 دارند. در تئوري هيچ ستاره اي نمي تواند درخشش مطلق ضعيف تر از 16 داشته باشد.

تابش: روشني كامل يك ستاره يا كهكشان است که میزان انرژي ای ست که ستاره از خودش خارج می کند. مقیاس علمي براي میزان خروج انرژي، قدرت است و دانشمندان معمولاً قدرت را با وات اندازه گيري مي كنند. براي مثال تابش خورشيد 400 تريليون تريليون وات است. اما ستاره شناسان معمولاً تابش ستاره را با وات اندازه گيري نمي كنند. به جايش آنها تابش را نسبت به تابش خورشيد بيان مي كنند. براي مثال مي گويند تابش آلفا سنتوري A حدود 3/1 برابر خورشيد است و ريگال 150000 برابر خورشيد تابش دارد.
به نوعي تابش با درخشش مطلق ارتباط دارد.

درخشش ظاهري: اندازه گيري روشني شيء آسماني هنگامي كه از زمين ديده مي شود. شماره پايين تر روشن ترين شيء است. شماره هاي منفي به روشني بسيار زياد اشاره دارد. ماه كامل درخشش ظاهري 6/12- را دارد. درخشش ظاهری خورشيد 8/26- است. ما مي توانيم اشياء تا درخشش شش را بدون تلسكوپ ببينيم.

درخشش مطلق: اندازه گيري روشني اصلي و واقعي يك شيء آسماني ست. به دلايل تكنيكي اين مقياس به صورت درخشش ظاهري يك ستاره وقتي که از فاصله 6/32 سال نوري ديده شود، توصيف مي شود. شماره پايين تر دال بر روشن تر بودن شيء است. شماره هاي منفي به روشني بسيار زياد اشاره دارد.

بعضي از ستارگان روشني كه مي توان آنها را از زمين ديد:

آنتارس
(آلفا اسكورفي) آنتارس روشن ترين ستاره در اسكورپيوس يكي از صورت هاي فلكي برج هاي دوازده گانه است. آنتارس ستاره بسيار عظيمي ست كه حدود 520 سال نوري از زمين فاصله دارد و حدود 230 برابر بزرگ تر از خورشيد است. اين ستاره با دماي پايين (3500 كلوين)، ستاره اي قديمي و پرجرم است و پانزدهمين ستاره روشن آسمان است.





آركتوروس
(آلفا بوتيس) آركتوروس روشن ترين ستاره در صورت فلكي بوتس (هردسمن) است. اين ستاره يك غول قرمز و چهارمين ستاره درخشان در آسمان است. آركتوروس 34 سال نوري از زمين فاصله دارد.







بتلگئوس
(آلفا اريونز) بتلگئوس دومين ستاره روشن آسمان در صورت فلكي اوريون و يكي از روشن ترين ستارگان آسمان است. اين ستاره يك ستاره بسيار غول آسا با رنگ مايل به قرمز است كه بيش از 600 ميليون مايل قطر دارد (تقريباً 1000 برابر بزرگ تر از خورشيد اما سردتر از خورشيد است). بتلگئوس آنقدر بزرگ است که اگر در مركز منظومه شمسي ما بود، فراتر از مدار مشتري گسترش پيدا مي كرد. اين ستاره 520 سال نوري از زمين فاصله دارد. به غير از خورشيد اين تنها ستاره اي ست كه از سطح آن عکس وجود دارد.

دنب

دنب (در عربي به معني دم) روشن ترين ستاره در صورت فلكي سيگنوس (قو) است. دنب, آلفا سيگني هم ناميده مي شود. اين ستاره بسيار غول آساي آبي، روشن و جوان حدود 1500 سال نوري از زمين فاصله دارد. اين ستاره حدود 60000 بار روشن تر از خورشيد است.








پولاريس
پولاريس (آلفا UMI) ستاره قطبي در نيمكره شمالي ست. در سال 1780 سر ويليام هرشل كشف كرد كه پولاريس يك ستاره دوگانه است که با يك ستاره ضعيف شريك است. پولاريس يك ستاره متغير سفيد Cepheid سبز-آبي ست (اندازه آن به طور متناوب با دوره 969778/3 روز تغيير مي كند. درخشش آن بين 92/1 و 07/2 متغیر است. تخمين زده مي شود كه فاصله پولاريس از زمين از 360 تا 820 سال نوري باشد. در روشن ترين زمان پولاريس حدود 6000 تا 10000 بار روشن تر از خورشيد ماست.

اوريون (مجمع الكواكب)
اوريون كه به نام شكارچي هم شناخته مي شود، يك صورت فلكي در برج هاي دوازده گانه است. روشن ترين ستاره در اوريون، ريگال، بتلگئوس و بلاتريكس هستند.

ريگال
ريگال (بتا اوريونز) روشن ترين ستاره در صورت فلكي اوريون و يكي از روشن ترين ستارگان در آسمان است. اين ستاره يك ستاره آبي (خيلي داغ) بسيار غول آساست و بيش از 60 ميليون مايل قطر دارد (تقريباً 100 برابر بزرگ تر از خورشيد است). بيش از 50000 برابر تابان تر از خورشيد است و بيش از 900 سال نوري از زمين فاصله دارد.

سيريوس
سيريوس كه به ستاره سگ نيز شناخته مي شود (به استثناي خورشيد) روشن ترين ستاره در آسمان زمين است. اين ستاره در صورت فلكي كنيس ميجر (سگ بزرگ) است. سيريوس يك ستاره سكانس اصلي ست كه حدود 70 برابر روشن تر از خورشيد است. حدود 6/8 سال نوري از زمين فاصله دارد. سيريوس يك ستاره شريك به نام پوپ دارد كه يك كوتوله سفيد است.

چرخه زندگي ستارگان

ستارگان مثل آدم ها چرخه زندگي دارند. آنها متولد مي شوند، از چند مرحله زندگي عبور مي كنند و سرانجام مي ميرند.
ستاره ابتدا از ابر بسیار عظیمی كه آهسته مي چرخد تشكيل مي شود. اين ابر تقريباً به طور كامل از عناصر هيدروژن و هليوم تشكيل شده. این ابر همچنين اتم هاي عناصر ديگر و ذرات ميكروسكوپي گرد و غبار را هم در خود دارد.

ابری که ستاره از آن تشکیل می شود, نيروي جاذبه اي دارد که باعث می شود در درون خودش واژگون شود. بنابراين كوچك تر مي شود. هنگامي كه ابر جمع مي شود، سريع تر و سريع تر مي چرخد. بعد بخش هاي بيروني تر ابر شكل يك ديسك چرخان پيدا مي كند. بخش هاي داخلي تر فشرده تر مي شود و به واژگوني در خود ادامه مي دهد.

با ادامه واژگوني، مواد گرم تر مي شوند و فشارشان افزايش مي يابد. بخش هاي داخلي توده در حال فشار، شكل يك پروتوستار-يك شيء با شكل توپ- را پيدا مي كند, اما هنوز يك ستاره نيست. ستاره جوان بيشتر در خود واژگون مي شود تا سرانجام ستاره اصلي را تشكيل مي دهد.

ستارگان همين طور كه سنشان بالا مي رود، گسترش پيدا مي كنند. هنگامي كه هسته از هيدروژن وهليوم تهي مي شود يا به عبارتي سوخت هسته تمام مي شود، لايه هاي خارجي تر گسترش پيدا مي كنند، خنك مي شوند و روشنايي شان كمتر مي شود و ستاره به يك غول سرخ يا يك غول بسيار بزرگ قرمز تبديل مي شود (بستگي به جرم داخل ستاره دارد). ستاره درنهايت منفجر مي شود. سرنوشت ستاره بر اساس جرم اوليه اش تعيين مي شود. بر همين مبنا يا تبديل به يك كوتوله سياه مي شود، يا ستاره نوتروني و يا سياهچاله.

مثلاً خورشيد 6/4 ميليارد سال پيش متولد شد و تا پنج ميليارد سال ديگر نيز باقي مي ماند. سپس وقتي سوخت هسته اش تمام شد, رشد مي كند تا به يك غول قرمز تبديل می شود. در آخر زندگي لايه هاي خارجي ترش به بيرون پرتاب مي شوند. هسته باقي مانده كه كوتوله سفيد ناميده مي شود به آهستگي ناپدید مي شود تا به كوتوله سياه تبديل شود.

ستارگان ديگر زندگي شان به شيوه هاي مختلف خاتمه پيدا مي كند. بعضي به غول هاي قرمز تبديل نمي شوند. به جايش سرد مي شوند تا تبديل به كوتوله هاي سفيد و بعد كوتوله هاي سياه شوند. درصد كوچكي از ستارگان با انفجارهايي شكوهمند به نام سوپرنوا مي ميرند.

توضیح:
ستارگان خورشيد مانند: تا 5/1 برابر جرم خورشید را دارند.
ستارگان بسيار بزرگ: از 5/1 تا سه برابر خورشيد جرم دارند.
ستارگان غول آسا: بيش از سه برابر خورشيد جرم دارند.

انواع ستارگان

تكامل ستاره ها

چرخه زندگي ستارگان از سه الگوي عمومي پيروي مي كند. هر كدام از اين الگوها به جرم ستاره بستگي دارد.
بر این اساس ستارگان به سه دسته تقسيم مي شوند.
1- ستارگان با جرم هاي بالا كه بيش از هشت برابر جرم خورشيد، جرم دارند.
2- ستارگان با جرم متوسط كه نيم تا هشت برابر جرم خورشيد, جرم دارند. این گروه شامل خورشیدهمجوشی هسته ای را توليد كنند. است. 3- ستارگان با جرم پايين, با جرمی كمتر از يك دهم تا نيم جرم خورشيد. اشيايي با كمتر از 1/0 جرم خورشيد به قدر كافي نيروي جاذبه دارند تا دماي هسته اي لازم براي چرخه هاي زندگي ستارگان تنها, ساده تر از چرخه زندگي ستارگان دوتايي يا بيشتر است.

ستارگان با جرم متوسط مثل خورشيد

ابري كه در نهايت به ستاره ای با جرم متوسط منتهي مي شود, حدود 100000 سال طول مي كشد تا به ستاره اولیه یا پروتوستار تبديل شود. به عنوان يك ستاره اولیه دماي سطح آن حدود 4000 كلوين است. درخشش ستاره به جرم ستاره اولیه بستگی دارد که ممكن است به چند برابرتا چند هزار برابر درخشش ستاره اي مثل خورشيد هم برسد.

خورشید یک ستاره نوع G2VD, یک ستاره کوتوله زرد و یک ستاره سکانس اصلی ست

ستارگان با جرم بالا
این ستارگان به سرعت شكل مي گيرند و طول عمر كوتاه تري دارند. يك ستاره با جرم بالا در طول حدود 10000 تا 100000 سال از يك ستاره اولیه شكل مي گيرد.
ستارگان با جرم بالا موقعي كه در سكانس اصلي هستند داغ و آبي هستند. آنها 1000 تا يك ميليون برابر خورشيد درخشندگي دارند و شعاع آنها ده برابر شعاع خورشيد است. آنها به قدري درخشانند كه حتي از فاصله اي زیاد قابل مشاهده هستند و بنابراين خيلي شناخته شده اند.

طبقه بندی ستارگان
در يك نوع از طبقه بندي, ستارگان بر اساس عناصري كه جذب مي كنند و نیز دمايشان طبقه بندي مي شوند. براين اساس هفت نوع اصلي از ستارگان وجود دارند. اين ستارگان به ترتيب كاهش دما عبارتند از: O ، B ، A ، F ، G ، K و . M

طبقه بندی در دياگرام هرتزپرانگ- راسل
در اين دياگرام ستارگاني كه در نوك دياگرام هستند روشن ترين ستارگان هستند. نقاطي كه تاريك ترين ستارگان هستند به طرف كف قرار می گیرند. اين نقاط در گروه هايي قرار می گیرند كه با انواع مختلف ستارگان سازگارند. اين دياگرام نموداری ست كه رنگ ستارگان (نوع طيفي يا دماي سطح) و درخشش آنها را نشان مي دهد. ستاره شناسان روي اين دياگرام رنگ ستارگان، دما، درخشش، نوع طيف و مرحله تكاملي شان را نشان مي دهند. اين دياگرام نشان مي دهد كه سه نوع مختلف از ستارگان وجود دارد:
بيشتر ستارگان كه شامل خورشيد هم مي شود، از ستارگان زنجيره يا سكانس اصلي هستند كه سوختشان با همجوشي هسته اي –در همجوشی هسته ای هيدروژن به هليوم تبديل مي شود- تأمين مي گردد. براي همین این ستاره ها داغ تر و روشن تر هستند. اين ستاره ها در اين دوره در با ثبات ترين زمان زندگی شان به سر مي برند. اين سکانس معمولاً حدود پنج ميليارد سال طول مي كشد.
هنگامي كه ستارگان در آستانه مرگ قرار می گیرند، تبدیل به غول هاي بسيار بزرگي مي شوند(بالاتر از ستارگان درسكانس اصلي). اين ستارگان ذخيره هيدروژنشان ته كشيده و خيلي پيرند. در حالی كه لايه هاي خارجي تر آنها گسترش پيدا مي كند، هسته شان منقبض مي شود. این ستارگان در نهايت منفجر خواهند شد (با از دست دادن جرم به يك نبولاي سياره اي يا سوپرنوا تبديل مي شوند) و سپس به كوتوله هاي سفيد، ستارگان نوتروني يا سياهچاله ها (باز هم به خاطر از دست دادن جرم) تبديل مي شوند.
ستارگان كوچك تر (مثل خورشيد ما) در نهايت به كوتوله سفيد ضعيفی تبديل مي شوند(ستارگان داغ، سفيد و تاريك) كه زير سكانس يا ترتيب اصلي هستند. اينها ستارگان داغ منقبضي هستند كه سوخت هسته ايشان را از دست داده اند و در نهايت به كوتوله هاي سرد، تاريك و سياه تبدیل خواهند شد.

زير نوع یا زیر گروه (subtypes)
در داخل هر نوع از ستاره سانان ستاره هايي هستند که بر اساس موقعيتشان در داخل مقياس در زيرطبقه هايي (از صفر تا نه) جا مي گيرند.
طبقه هاي درخشان يرك: ( به وسيله ويليام ويلسون و فيليپ كينان ارایه شد).
اين طبقه بندي به عنوان سيستم طبقه بندي MK شناخته مي شود. در اين سيستم بزرگ ترين و روشن ترين طبقات, پايين ترين شماره هاي طبقه بندي را دارند. از آنجايي كه دما هم روي درخشش يك ستاره اثر مي گذارد، ستارگان با طبقات درخشندگی مختلف مي توانند همدیگر را بپوشانند. براي مثال "اسپيكا" يك ستاره طبقه V , درخشش خالص 2/3- دارد. اما "پولوكس" يك ستاره طبقه III که تاريك تر است، درخشش خالص 7/0 دارد.
درخشش, روشني كامل يك ستاره (يا كهكشان) است.
درخشش ستاره مقدار كامل انرژي ای ست كه يك ستاره هر ثانيه تابش مي كند (شامل همه طول موج هاي تابشي الکترومغناطيسي).
در طبقه بندي يرك ستارگان مطابق با پهناي خطوط طيفيشان به صورت گروه هايي نام گذاري مي شوند. این طبقه بندی بین گروه هاي ستارگان بر اساس دما، تفاوت هاي درخشش و اندازه هايشان (بسيار عظيم، عظيم الجثه، ستارگان سكانس اصلي و زير كوتوله ها) تفاوت مي گذارد.

ستارگان سكانس اصلي - ستارگان جوان
نام اين ستارگان از يك بخش دياگرام H-Rمي آيد. ستارگان سكانس اصلي نوار مركزي ستارگان روي دياگرام هرتزپرانگ- راسل هستند. بيشتر ستارگان (حدود 90 درصد) ستارگان در سكانس اصلي هستند. انرژي اين ستارگان از همجوشي هسته اي تأمین می شود، یعنی آنها هيدروژن را به هليوم تبديل مي كنند. در اين دوره ستاره طولانی ترین بخش زندگيش را به عنوان يك توليد كننده انرژي از همجوشي هيدروژن آغاز مي كند. هر ستاره اي- با هر جرمي- كه همه انرژيش را از همجوشي هيدروژن در هسته اش تأمین کند, ستاره ای در سكانس اصلي ست. مدت زماني را كه ستاره در اين دوره مي گذراند به جرمش بستگي دارد. يك ستاره بزرگ تر زودتر هيدروژن هسته اش را به مصرف می رساند و بنابراين دوره كوتاه تري در سكانس اصلي باقی مي ماند. يك ستاره با جرم متوسط مثل خورشيد ميلياردها سال در دوره سکانس اصلی باقي مي ماند. هرکدام از ستارگان سکانس اصلی كه داغ تر هستند، درخشان تر هم هستند. خورشيد که ستاره سكانس اصلي ست یک نمونه است.

ستارگان كوتوله
ستارگان كوتوله, ستارگان نسبتاً كوچكي هستند. این ستارگان بيش از 20 برابر بزرگ تر از خورشيد هستند و تا 20000 برابر نیز از آن روشن تر هستند. خورشيد ما يك ستاره كوتوله است.

كوتوله زرد
كوتوله هاي زرد ستارگان كوچك سكانس اصلي هستند. خورشيد كوتوله زرد است.

كوتوله قرمز
يك كوتوله قرمز سكانس اصلي، بسيار صاف، سرد و كوچك است و دماي سطحش زير حدود 4000 كلوين است. كوتوله هاي قرمز معمولي ترين نوع ستاره ها هستند. "پروكسيما سنتوري" يك كوتوله قرمز است.
ستارگان غول آسا و بسيار غول آسا - ستارگان بزرگ، قديمي

غول هاي قرمز
موقعي كه در هسته يك ستاره با جرم متوسط همه هيدروژن به هليوم همجوشي پيدا مي كند، وضع ستاره به سرعت تغيير مي كند. چون ستاره نمي تواند انرژي همجوشي بيشتري توليد كند، جاذبه فوراً ماده را خرد و له مي كند. در نتيجه فشار به سرعت هسته و منطقه اطراف آن را گرم مي كند. دما به قدري زياد مي شود كه همجوشي هسته اي در يك پوسته باريك در حول هسته شروع مي شود. این همجوشي حتي انرژي بيشتري از همجوشي هيدروژن در هسته توليد مي كند. انرژي اضافي بر خلاف جهت لايه هاي خارجي تر ستاره كشيده مي شود و بنابراين ستاره به ميزان بي رويه اي گسترش پيدا مي كند.
هنگامي كه ستاره گسترش پيدا مي كند، لايه هاي خارجي سردتر مي شوند. بنابراين ستاره قرمزتر مي شود و به خاطر اين كه منطقه سطح ستاره به میزان زیادی گسترش پيدا مي كند، ستاره روشن تر هم مي شود. ستاره حالا غول قرمز است.
يك غول قرمز ستاره اي نسبتاً قديمي ست كه قطرش حدود 100 برابر بزرگ تر از آني ست كه از اول بوده و سردتر شده است (دماي سطحش زير 6500 كلوين است). این ستاره ها به شكل متناوب رنگشان نارنجي مي شود. بتلگئوس Betelgeuse يك غول قرمز است. جرم آن صد برابر جرم خورشيد است و حدود 14000 برابر روشن تر از خورشيد است و حدود 600 سال نوري از زمين فاصله دارد.

غول هاي آبي
يك غول آبي ستاره ای آبي، خيلي داغ و بسيار بزرگ است. اين ستاره يك ستاره سكانس اصلي ست كه هليوم مي سوزاند.
بسيار غول آساها
يك بسیار غول آسا (supergiant) بزرگ ترين نوع ستاره شناخته شده است. بعضي از آنها تقريباً به بزرگي منظومه شمسی ما هستند. بتلگئوس و ريگال از بسيار غول آساها هستند. اين ستارگان نادرند. موقعي كه بسيار غول آساها مي ميرند، سوپرنوا و سياهچاله مي شوند.

ستارگان صاف و در نهايت مرده

كوتوله سفيد
همجوشي در هسته كوتوله هاي سفيد پايان يافته است. ستاره شناسان در گذشته بر اساس مطالعاتی که با تلسکوپ های ابتدایی انجام می دادند, پوسته هاي کوتوله های سفید را سحاب ها يا نبولاهاي سياره اي می ناميدند و امروزه هم ستاره شناسان همین نام را به آنها می دهند. نبولا اسم لاتين براي ابر است.
بعد از اينكه ابر سياره اي كم كم از ديد محو شد، هسته باقيمانده به عنوان ستاره كوتوله سفيد شناخته مي شود. اين نوع ستاره بيشتر از كربن و اكسيژن تشكيل شده. دماي داخلي آن حدود 100000 كلوين است.
كوتوله سفيد يك ستاره داغ، بسيار متراكم و كوچك است كه بيشتر از كربن تشكيل شده. اين ستارگان, بقایای ستاره های غول آساي قرمز وقتی لايه هاي خارجي شان را از دست مي دهند, هستند. کوتوله های سفید تقریباً به اندازه زمين هستند (اما به ميزان وحشتناكي سنگين تر)! آنها در نهايت گرمايشان را از دست مي دهند و به يك كوتوله سياه تاريك سرد تبديل مي شوند. خورشيد ما روزي به يك كوتوله سفيد تبديل مي شود و سپس يك كوتوله سياه مي شود.

كوتوله قهوه اي
كوتوله قهوه اي ستاره اي ست كه جرمش به اندازه اي كوچك است كه همجوشي هسته اي نمی تواند در هسته اش رخ دهد (دما و فشار در هسته اش براي همجوشي ناكافي ست). يك كوتوله قهوه اي خيلي درخشان و تابناك نيست. معمولاً جرمي معادل 10 به توان 28 تا 84 ضربدر 10 به توان 28 دارد.

كوتوله سياه
چون يك ستاره كوتوله سفيد هيچ سوختي ندارد تا همجوشي در آن انجام شود، بعد از ميلياردها سال به آهستگي سردتر و سردتر مي شود و در نهايت به كوتوله سياه تبديل مي شود. کوتوله سیاه به قدري ضعیف است كه دیگر دیده نمي شود. يك كوتوله سياه پايان چرخه زندگي ستاره ای با جرم متوسط است.
سوپرنوا
سوپر نوا يك ستاره در حال انفجار است كه قبل از اين كه به تدريج از ديد محو شود، مي تواند ميلياردها بار روشن تر از خورشيد شود. بالا ترين حد روشني ستاره، انفجار آن است كه ممكن است يك كهكشان كامل را تحت الشعاع قرار دهد. انفجار, ابر بزرگی از گرد و غبار و گاز را به داخل فضا پرتاب مي كند. جرم مواد پرتاب شده ممكن است ده برابر جرم خورشيد باشد.
ستاره شناسان دو نوع سوپر نو را تشخيص مي دهند. نوع يك و نوع دو.

ستاره نوتروني
بعد از اين كه انفجار سوپرنوای نوع دو رخ مي دهد، هسته باقي مي ماند. اگر هسته كمتر از حدود سه تای جرم خورشيد جرم داشته باشد، به يك ستاره نوتروني تبديل مي شود. این شیء تقريباً به طور كامل از نوترون تشكيل شده. ستاره نوتروني يك ستاره فوق متراكم و خيلي كوچك است كه بيشتر از نوترون هاي كيپ هم قرار گرفته تشکیل شده و يك جو باريك از هيدروژن دارد. قطر آن حدود 10-5 مايل يا 16-5 كيلومتر است و تراكم نسبيش 10 به توان 15 گرم بر سانتي متر مكعب است.
سياهچاله

اختر تپنده pulsar
يك پولسار, ستاره ای نوتروني ست كه با سرعت مي چرخد و در ضربان هایش انرژي خارج مي كند.

ستارگان دوگانه يا بيناري
ستاره دوگانه

ستاره های دوگانه دو ستاره هستند كه در آسمان نزديك به هم ظاهر مي شوند. بعضي دوگانه هاي (دو ستاره كه اطراف همديگر مي گردند) حقيقي هستند، ديگران فقط از زمين به نظر می رسد که با هم ظاهر مي شوند چون هر دو در یک خط يا تيررس ديد ما هستند.

ستاره دوگانه يك سيستم متشکل از دو ستاره است كه اطراف يك مركز جرمي معمولي قرار دارند. حدود هفتاد درصد از همه ستارگان در يك گروه دست كم دو ستاره اي هستند.

دوگانه كسوفي
دوگانه كسوفي دو ستاره نزديك به هم است در حالی كه به نظر مي رسد ستاره ای واحد است كه فقط روشناييش تغییر می کند. تفاوت در روشنايي به خاطر این است که ستارگان به طور دوره اي همديگر را مي پوشانند و تاريك مي كنند يا روشنايي هم را زياد مي كنند.
ستاره دوگانه اشعه ايكس
ستاره دوگانه اشعه ايكس نوع مخصوصي از ستاره دوگانه است. در این دوگانه يكي از ستارگان يك شيء در خود واژگون شده مثل كوتوله سفيد، ستاره نوتروني يا سياهچاله است. در این حالت از ستاره معمولي باريكه اي از ماده به داخل ستاره واژگون شده مي زند و اشعه ايكس توليد مي كند.

ستاره های متفاوت- ستارگاني كه درخشش متفاوت دارند:

ستارگان ناپايدار Cepheid
ناپايدارهای سفید Cepheid ستارگاني هستند كه به طور مرتب اندازه و روشنايی شان تغيير مي كند. هنگامي كه اندازه ستاره بزرگ می شود، روشنايي اش كاهش مي يابد. سپس واژگوني رخ مي دهد. ناپايدارهاي سفید ممكن است به طور دايم درحال تغيير باشند. پس و پيش رفتن يا تغيير كردن دايم ممكن است يك فاز بي ثباتی ستاره باشد كه ستاره در حال عبور از آن است. پولاريس و دلتا سفي مثال هايي از ناپایدارهای سفید هستند.

ستاره متفاوت ميرا mira

ستاره ناپايدار ميرا يك ستاره تغيير پذير است كه چرخه روشنايي و اندازه اش دوره طولاني تری ست و تعداد ماه های بیشتری دارد. ناپايدارهاي ميرا بعد از اين به این نام نامگذاري شدند كه تفاوت هایشان در سال 1596 كشف شد.

سيستم آلفا سنتوري

سيستم آلفا سنتوري, سيستم ستاره اي ست كه نزديك ترين سيستم به زمين است. نزديك ترين ستاره به ما پروكسيما سنتوري ست كه به آلفا سنتوري C هم معروف است (چون تاريك ترين ستاره در سيستم آلفا سنتوري ست). پروكسيما سنتوري حدود 2/4 سال نوري از خورشيد فاصله دارد. درخشش مطلق آن 5/15 و درخشش ظاهري 05/11+ (متغير) دارد. نوع طيفش M5.5Vc است.
ستارگان آلفاسنتوري A و آلفا سنتوري B ستارگان دوگانه نزديك ما هستند.

چرا ستارگان چشمك مي زنند؟

اگر در يك شب شفاف به ستارگان نگاه كنيد به نظرتان مي رسد كه چشمك مي زنند و ميزان درخشش آنها بسيار متفاوت است. همچنين در آسمان شب خيلي آهسته حركت مي كنند. اگرشما جهت چند ستاره را در چند ساعت نقشه برداري كنيد، مشاهده خواهيد كرد كه همه ستارگان خيلي آهسته، تنها به اندازه يك نقطه در آسمان جابه جا می شوند.وقتي از سطح زمين به ستارگان نگاه مي كنيم چشمك مي زنند. چون ما آنها را از ميان لايه هاي ضخيم هواي در حال حركت جو زمين مشاهده مي كنيم. بنابراين دليل چشمك زدن ستارگان حركت جو زمين است. همه ستارگان (به جز خورشيد) در آسمان زمين به صورت نقطه هاي ريزي ظاهر مي شوند. نور ستاره به صورت اشعه مستقيم وارد جو مي شود اما حركت هوا به طور دايم مسير نور را وقتي از ميان جو عبور مي كند، تغيير مي دهد. همان طور كه نور ستاره از ميان تعداد زياد لايه هاي جو زمين عبور مي كند، بارها و در مسيرهاي تصادفي و بدون هدف خم مي شود (نور هنگامي كه با تغيير ميزان تراكم مواجه مي شود- مثل يك بسته از هواي سرد يا هواي داغ- خم مي شود. نتيجه اين خم شدن تصادفي اين است كه ستاره چشمك مي زند. اگر در يك استخر شنا بايستيد و به پايين نگاه كنيد تأثير مشابهي را مشاهده مي كنيد. اگرچه آب تقريباً كاملاً آرام است، به نظر مي رسد كه حركت مي كند و شكلش تغيير مي كند. اين وضعيت به خاطر اين رخ مي دهد كه آب در حال حركت به طور دايم راه اشعه نور را كه از پاي شما به چشمانتان مي رسد، تغيير مي دهد. در اين حالت پاي شما هم كوتاه تر به نظر مي رسد.

توپ درخشان

ستاره يك توپ درخشان در فضاست كه مقدار بسيار زيادي نور و انواع دیگر انرژي ها را توليد مي كند. خورشيد يك ستاره است و انرژي نوراني و گرمايي زمين را تأمين مي كند. خورشيد يك ستاره با اندازه متوسط است. ستارگان به جز خورشید، شبيه به نقاط چشمك زن نور به نظر مي رسند. خورشيد از زمین شبيه به يك توپ بزرگ است, زيرا از بقيه ستارگان به زمین نزدیک تر است. ستارگان مي توانند ميلياردها سال زندگي كنند. يك ستاره موقعي متولد مي شود كه يك ابر بسیار عظیم از هيدروژن به قدري داغ می شود كه می تواند سوخت هسته اي بسوزاند (مقادير بسيار زيادي گرما و انرژي تابشي توليد كند). هنگامي كه سوخت هسته اي ستاره تمام مي شود (در مدت حدود پنج ميليارد سال)، هسته اش متراكم و به هم فشرده مي شود, در حالی که لایه های بیرونی ستاره گسترش پيدا مي كند. به این ترتیب ستاره به يك ستاره غول آسا تبديل مي شود كه در نهايت منفجر مي شود و به يك شيء سرد و تاريك تبديل مي شود (ستاره بسته به جرمی که داشته به كوتوله سياه، ستاره نوتروني يا سياهچاله) تبديل مي شود.

سیاره ای در خارج از منظومه شمسی

منجمان سیاره ای را در خارج از منظومه شمسی ردیابی کرده اند که بیش از هر سیاره خارجی دیگری که تا به امروز کشف شده به زمین شباهت دارد؛ کره ای که امکان دارد آب بر سطح آن جاری باشد

http://www.persiangeo.com/images/stories/world/img/earth233.jpgاین سیاره در مدار ستاره کم فروغی به نام "Gliese 581" که فقط 20 سال و شش ماه نوری از زمین فاصله دارد در صورت فلکی "میزان" (Libra) کشف شده است.به گزارش بی بی سی، دانشمندان این کشف را با کمک تلسکوپ 6/3 متری "اسو" (رصدخانه جنوبی اروپایی) انجام داده اند.آنها می گویند دمای ملایم سطح سیاره بدان معنی است که هرگونه آبی در آن احتمالا در حالت مایع وجود دارد و این موضوع شانس وجود حیات در آن را افزایش می دهد.استفان اودری از رصدخانه ژنو که نویسنده اصلی مقاله ای علمی در این باره است می گوید: "ما تخمین زده ایم که میانگین دمای این 'ابرزمین' چیزی میان صفر و 40 درجه سانتیگراد باشد، و بنابراین آب در آن در حالت مایع خواهد بود.""به علاوه، شعاع آن تنها باید یک و نیم برابر شعاع زمین باشد، و مدل ها پیش بینی می کند که این کره یا سنگی است - مثل زمین - یا پوشیده از اقیانوس ها."خاویر دلفوسه، از اعضای تیم محققان دانشگاه گرنوبل، افزود: "همانطور که می دانیم آب برای وجود حیات اهمیت اساسی دارد."به اعتقاد وی این سیاره ممکن است به هدف خیلی مهمی برای ماموریت های آینده فضایی جهت یافتن زندگی فرازمینی بدل شود.در اینگونه ماموریت ها تلسکوپ هایی در فضا قرار داده خواهد شد که می توانند "نشانه های" نوری گویای وجود فرآیندهای بیولوژیکی را ردیابی کنند.این رصدخانه های فضایی در پی ردیابی آثار گازهای جوی مانند متان و حتی نشانگرهای کلوروفیل، رنگدانه های گیاهان زمینی که نقشی حیاتی در فتوسنتر بازی می کنند، برخواهند آمد.ردیابی 'غیرمستقیم'این سیاره خارجی کوچکترین سیاره یافت شده تا به امروز است و ظرف تنها 13 روز یک دور کامل حول ستاره مرکزی می گردد.در اصطلاح منجمان به سیاراتی که حول سایر ستاره ها غیر از خورشید می گردند سیاره خارجی گفته می شود.فاصله این سیاره از ستاره مرکزی چهارده بار کمتر از فاصله زمین از خورشید است.با این حال با توجه به اینکه این ستاره مرکزی کوچکتر و سردتر - و در نتیجه کم فروغ تر - از خورشید است، سیاره مورد نظر در "ناحیه قابل سکونت" اطراف آن، یعنی ناحیه ای که آب می تواند در آن به صورت مایع باشد قرار دارد.منظومه گلیس 581 توسط رصدخانه جنوبی اروپایی (European Southern Observatory) در لا سیلا واقع در کویر آتاکاما شناسایی شد.پژوهشگران برای این اکتشاف، از یک ابزار بسیار حساس که می تواند تغییرات بی نهایت کوچک در شتاب یک ستاره هنگام کشیده شدن توسط نیروی گرانش سیاره ای در آن اطراف را اندازه گیری کند استفاده کردند.منجمان هنوز مجبور به توسل به این شیوه ها هستند زیرا تلسکوپ های فعلی قادر به عکس گرفتن از اجرام آسمانی خیلی دوردست و کم فروغ مانند سیارات خارجی نیستند، به ویژه اگر در نزدیکی ستاره ای درخشان قرار داشته باشند.تاکنون وجود سه سیاره در منظومه گلیس 581 استنباط شده است. به غیر از "اَبَر زمین" دو سیاره دیگر یکی 15 برابر زمین و دیگری 8 برابر زمین در این منظومه وجود دارد.کشف تازه باعث هیجان زیادی میان دانشمندان شده است.از میان 200 سیاره خارجی که تاکنون کشف شده، شمار بسیار زیادی از آنها غول های گازی از نوع مشتری هستند که دمای آنها به علت نزدیکی به خورشیدهای داغ، بسیار بالاست.الیسون بویل، مسئول بخش نجوم در موزه علوم لندن در مورد این اکتشاف گفت: "از همه سیاراتی که تاکنون در اطراف سایر ستاره ها پیدا کرده ایم، این یکی طوری به نظر می رسد که گویی حاوی مخلفات لازم برای حیات باشد.""فاصله اش از ما 20 سال نوری است یعنی به این زودی ها به آن پا نخواهیم گذاشت و باید منتظر انوع تازه فناوری های رانشی که می تواند در آینده تغییر کند باشیم. و واضح است که تلسکوپ های قدرتمندی را بر آن متمرکز خواهیم کرد تا ببینیم چه می توانیم رؤیت کنیم.""اینکه آیا جای دیگری (غیر از زمین) زندگی وجود دارد یا نه سوالی اساسی است که همه ما می پرسیم."
__________________